G‘azabnok musulmon
Yigirma to‘rt yil. Turli davrlarda, turli kameralarda, ayni zulmatda. Yigirma to‘rt yil.
Ular uni “g‘azabnok” deb ataydilar. G‘azabnok musulmon. Radikal. Terrorchi. Tahdid. Yorliq yopishtiradilar. Ishni yopadilar. Hikoya tugaydi.
Shakil Ahmad Bhat. Kashmir. 1970-yillarning oxiri. Oddiy bir bola. Oddiy oila. Oddiy uy. Tog‘lar orasida, daryolar bo‘yida, duolar soyasida ulg‘ayayotgan bir hayot.
1986-yilgacha hammasi joyida edi.
Keyin eshik buzildi. Uylariga hind politsiyasi bostirib kirdi. Nima qidirdilar? Nima topdilar? Buning ahamiyati yo‘q. Muhimi – ular nima qilganliklari.
Opasini zinadan uloqtirdilar. Bo‘yni sindi.
Bir on. Bir soniya. Bir qulash. Va hech narsa avvalgidek bo‘lmadi.
Opasi yana besh yil yashadi. Yashadimi? Yoki shunchaki o‘lmadimi? O‘n sakkiz yoshida, 1991-yilda, o‘sha zinadan yiqilish asoratlari tufayli vafot etdi.
Shakil o‘sha kuni nimalarni his qildi? G‘azabmi? Ha. Ammo g‘azab sirtdan qaraganda. Ostida esa boshqa narsa bor. Chorasizlik. Adolatsizlik. Ko‘rinmaslik. “Sen kimsanki, shikoyat qilasan? Kimga qizig‘i bor?”.
O‘qishni tashladi. Guruhlarga qo‘shildi.
Endi yorliq yopishtirishingiz mumkin. Terrorchi. Jangari. Radikal. Yopishtiring. Ammo avval so‘rang: Bu g‘azabni kim yaratdi? Zinadan kim uloqtirdi? Bo‘yinni kim sindirdi? Besh yil kim tomoshabin bo‘lib turdi?..
1994-yil. Hibsga olindi.
Qamoqda nima bo‘ldi? Tok berishdi. Tanasiga, ruhiga, xotirasiga. Jag‘iga mix qoqdilar. Mix. Temir. Etga, suyakka, insoniylikka.
Qiynoq – bu ma’lumot olish usuli emas. Qiynoq – bu xabardir. “Sen hech kimsan. Taning bizniki. Og‘rig‘ing bizniki. Hayqirig‘ing bizniki”.
Yigirma to‘rt yil. Turli davrlarda, turli kameralarda, ayni zulmatda. Yigirma to‘rt yil.
Bir inson yigirma to‘rt yil qamoqda nimalarni o‘ylaydi? Opasinimi? Zinalarnimi? Singan bo‘yinnimi? Qoqilgan mixlarnimi? Yoki hech narsanimi?
Balki shunchaki nafas olar. Yana bir kun. Yana bir tun. Yana bir tong.
2020-yilda uylandi. Ellik yoshdan oshgan erkak. Yigirma to‘rt yili temir panjaralar ortida o‘tgan. Va u hamon hayotga tirmashmoqda.
Shumi terrorchi? Shumi tahdid? Shumi “g‘azabnok musulmon”?
Yo‘q. Bu inson. Singlisi o‘ldirilgan, tanasi parchalangan, yillari o‘g‘irlangan inson.
G‘azabi bormi? Ha. G‘azabi bo‘lmasa hayron qolardim. G‘azab – adolatsizlikning tabiiy natijasi. G‘azab – ko‘rilmaslikning, e’tibor berilmaslikning hayqirig‘i. G‘azab – “men ham borman”, demoqdir.
Media “g‘azabnok musulmon” deydi. Siyosatchi “tahdid” deydi. Hisobot “radikal” deydi. Hech kim so‘ramaydi: Nega g‘azabnok? Kim g‘azablantirdi? Qaysi zina? Qaysi mix? Qaysi yigirma to‘rt yil?!
Kashmirda minglab Shakillar bor. Falastinda bor. Sharqiy Turkistonda bor. Myanmada bor. Har yerda bor. Har biri bir hikoya. Har biri bir zina. Har biri singan bir bo‘yin.
Yorliq yopishtirish oson. Tushunish qiyin.
Shakil Ahmad Bhat – terror qilingan insondir. Terror qilgan – davlatdir. Terror qilgan – tizimdir. Terror qilgan – sukunatdir.
Xo‘sh, biz-chi? Biz nima qilyapmiz? Xabarni o‘qiymiz. “G‘azabnok musulmon”, deymiz. O‘tib ketamiz.
O‘tib ketmaylik.
Bir on to‘xtaylik. Zinani ko‘raylik. Qulashni eshitaylik. Mixni his qilaylik. Yigirma to‘rt yilni sanaylik.
Va keyin so‘raylik: G‘azabmi jinoyat yoki g‘azabni yaratganmi?
Shakil Ahmad Bhat ellik yoshida uylandi. Balki farzandi bo‘lar. Balki u bola zinalarni bilmas. Balki u bola mixlarsiz ulg‘ayar.
Balki.
G‘azab – bu natija. Sabab boshqa joyda.
Zinalarda. Mixlarda. Yigirma to‘rt yilda.
Abdukarim Mirzayev kundaliklaridan.