Tanlov

“Bilaman, yana yaralanishimiz mumkin. Ammo mayli”. Kafolatsiz sevish. Sinishing mumkinligini bila turib davom etish.

Trabzon. Dengiz bo‘yi. Bir restoran. Uch kun ketma-ket ayni stolga o‘tirdik. Va uch kun davomida burchakdagi keksaygan juftlikni kuzatdim.

Qo‘llari bir-biriga tegib turibdi. Ammo gaplashishmayapti. Shunchaki o‘tirishibdi. Ora-sira bir-birlariga qarab qo‘yishadi. Shu xolos.

Qayerdadir eshitgandim: “Har qanday munosabat ehtiyojdan tug‘iladi”. Buni ilk bor eshitganimda ko‘nglim g‘ash bo‘lgandi. Sevgi sof bo‘lishi kerak emasmi? Beg‘araz bo‘lishi kerak emasmi?

Yo‘q. Inson unday yaratilmagan. Alloh bilan munosabatimiz ham ehtiyojdan boshlanadi. Biz Unga muhtojmiz. Va bu uyaladigan holat emas. Aksincha — muhtojligingni tan olish, ozodlikning boshlanishidir.

***

Eng katta yanglishimiz shu: “Qarshimdagi inson meni to‘ldiradi”. Romantik. Go‘zal. Ammo xavfli. Yarim inson yarim insonni to‘ldirolmaydi. Ikki yarimta bir butun bo‘lolmaydi. Faqatgina ikki yarimta bo‘ladi, xolos.

“Sen mukammal emassan. Men ham mukammal emasman. Masala shundaki: Mukammal bo‘lmagan ikki inson bir-biriga mukammal darajada mos kelishi mumkinmi?”

Sir mukammallikda emas. Moslikda.

***

Zamonaviy kasalliklardan bittasi moddiyatparastlik. “Bu munosabatdan nima foyda topaman?”. Yana bittasi xudbinlik. “Avval men. Keyin men. Undan keyin yana men”. Keyingisi almashtirish madaniyati. Insonlarga buyumdek qarash. Ta’mirlash o‘rniga almashtirish. Undan keyingisi tezlik. Hamma narsaning bir lahzada bo‘lishini kutish. Sabrni unutish.

“Her” filmini ko‘rganmisan? Odam sun’iy intellektga oshiq bo‘ladi. Bir sahna bor. Teodor so‘raydi: “Ayni vaqtda necha kishi bilan gaplashyapsan?” Samanta javob beradi: “8316”. Va Teodor yiqiladi. Ijtimoiy tarmoqlar bizni shu kuyga solmoqda. Hamma hamma bilan “aloqada”. Ammo hech kim hech kimga “yaqin” emas. Yuzlab do‘stlar bor. Birorta ham sirdosh yo‘q. Chuqurlik o‘rniga kenglikni tanladik. Sifat o‘rniga sonni.

***

Avval maftun bo‘lamiz. Hamma narsa go‘zal. Kamchiliklar ko‘rinmaydi. Keyin haqiqatni anglash. Niqoblar tushadi. “Sendan buni kutmagandim”, deymiz. Undan keyin qaror berish kerak bo‘ladi. Qolasanmi, ketasanmi? Ana endi navbat sadoqatga yetib keladi… Ongli tanlov. Har kuni qaytadan tanlash.

Aksariyat munosabatlar ikkinchi bosqichda tugaydi. Haqiqatga toqat qilolmaymiz. “Men bunga oshiq bo‘lmagandim”, deymiz. To‘g‘ri. Sen bir timsolga oshiq bo‘lganding. Endi insonni sevish vaqti keldi.

“Balki, sevgi bir qaror masalasidir”. Mening nazdimda ham aynan shunday. Sevgi shunchaki his emas. Sevgi — qaror. Har tong uyg‘onib, “Men shu insonni tanlayman”, demoqlikdir.

Osonmi? Yo‘q. Ammo qadrli narsalar oson bo‘lmaydi.

Nosog‘lom munosabatlar dushmanlik bilan tugaydi. Nega? Ehtiros bor edi, hurmat yo‘q edi. Egalik qilish bor edi, ozodlik yo‘q edi. “Sensiz yashay olmayman” bor edi, “Sen bilan birga ulg‘ayishim mumkin” yo‘q edi.

Sog‘lom munosabat — ikki mustaqil insonning birga bo‘lishni tanlashi. Muhtojlikdan emas. Tanlovdan. “Bilaman, yana yaralanishimiz mumkin. Ammo mayli”. Kafolatsiz sevish. Sinishing mumkinligini bila turib davom etish.

O‘sha sohil bo‘yidagi keksaygan juftlik... Balki ularning siri shudir: Gaplashishga ham hojat qolmagan. Ellik yil davomida bir-birlarini shu qadar ko‘p tanlashganki — endi so‘zlar ortiqcha.

Abdukarim Mirzayev kundaliklaridan

Deraza yonidagi qiz | 1893-yil | Edvard Munch (Norvegiyalik rassom, 1863–1944)